زندگی نامه محمد بی ریا – شاعر آذربایجان


زندگینامه محمد بی ریا

من اولسم باخ بو اوراقه
تحسرله مني ياد ائت
توپور چرخ جفاكاره
معذّب روحومي شاد ائت

محمد بی ریا

بی ریا اوزو بیر یازیدا ازون بئله تانیدیری:

من محمد حاجی غلام باقرزاده نوحی (بی ریا) 1914نجی ایلده ایرانین تبریز شهرینده بیر نجار عایله سینده آنادان اولموشام،8یاشیمدا عایله م باکی طریقی طریقی ایله خراسانا گئدر کن منی ده آپارمیشلار.من خراساندا مدرسه ده اوخوموشام. بو حالدا آنام خسته لییب،حکیم لر خراسانین هواسینین آنام اوچون ضررلی اولدوغونو بیلدیردیکلری کیمی ،آتام ناچار خراساندان مراجعته مجبور اولموشدور.بیز باکی شهرینه گلمیشیک.من باکیدا 1924اینجی ایلده مکتبه داخل اولموشام.7 ایلیک مکتبی بیتیردیکدن سونرا نفت ماکینالاری قورولوشو تئخنیکو موندا اوخوموشام ادبیاتا اولان علاقم نتیجه سینده دیوار غزیتلرینده شعرلریم درج اولونموشدور.ناگهانی اولاراق عمیم ایله آنامین وفاتی عائله حیاتیمدا بویوک دئیشیلیک عمله گتیردیگی اوچون،آتام ایکی باجیم و بیر قارداشی ایله منی 1933 جی ایلین 11 یانواریندا ایرانا آپارمیشدیر…..(بو یازینین داوامی قالسین گلجه یه)
1828- ینجی ایلدن پارچالانیب بویوک بیر حیصه سینی ایترمیش گونئی آذربایجان هم تاریخی-سیاسی هم ده ادبیات باخیمیندان قوزئی آذربایجاندان فرقلی اینکشاف یولو آپارمیشدیر.گاه قاجار ، گاهدا پهلوی ایکی دیللی لیک ترکیبینده فاجعه لرله،موصیبت لرله دولو تاریخی مرحله لر کئچمیش بو اولکه 19- جو ،20-جی عصرده ایکی ، بعضا ده اوچ قات ایسارته و حقسیزلیگه قالمیش ، مادی و معنوی سیخینتی لار چکمه لی اولموشدور.
1925-جی ایلدن رضا شاه پهلوی باشدا اولماقلا فارس شونیزمی نین آپاردیغی آنتی تورک ، آنتی آذربایجان سیاستی خوصوصیله دهشتلی دی. مین ایللر بویو بو دیلده دانیشیب شفاهی و یازیلی ادبیاتی یاراتمیش آذربایجان تورکلرینین، دیلینین ،ادبیاتینین، مدنیتی نین ،بیر سوزله بوتون معنوی شرافت لرینین قدغن و یاساق اولونماسی حقیقتی ایستبداددان خبر وئردی.
2500 ایللیک شاه استبدادی خالقی جانا گتیر میشدی، بو ایسه اولکه ده حوکم سورن سیاسی رژیمه قارشی ، خالقی آزادلیق اوغروندا مبارزیه سوق ائدیردی. بونون نتیجه سی اولاراق گونی آذربایجاندا ستارخانین باشچیلیغی ایله (1905-1911- جی ایللر)،شیخ محمد خیابانی نین(1917-1920 جی ایللر ) حرکاتی اولدو . لاکین هر ایکی اینقیلاب گولله بارانی و قانی باهاسینا یاتیریلدی.مینلرله اینقلابچی یا دیوان توتولماسینا ، فعال خادیملرین سورگون لره گوندوریلمه سینه بیر چوخلارین (قصر قاجار) زیندانی نا دوشمه سینه باخمایاراق ، بو تئرور و تعقیب لر ایراندا اینقلابی روحو بوغا بیلمه دی. او اولمز اینقلابی (روح) لاردان بیری “محمد بیریا” ایدی.
(محمد غلام اوغلو بیریا) بوتون وارلیغی ایله اجتماعی موباریزلرین اؤن جیرگه سینده گئدیردی ، شعرلر یازیردی ، مطبوعاتدا چیخیش ائدیردی ، ایجلاسلاردا و اجتماعی تدبیرلرده زحمتکشلرین ایچینده اولوردو.
بی ریا زحمتکشلره خطاب دئیردی:

آییل ای کارگر!بسدیر گوز آچ بیر خواب غفلتدن
جهاندا مرحمت اؤمما بو قانوندان – بو دوولتدن
سارالدین گول کیمی سولدون،ازیلدین پایمال اولدون
بوکولدو قامتین غمدن، قوجالدین درد و موحنتدن
همیشه گوزلرین گریان، سویوخدا آج-سوسوز-عوریان
داش اولسا دیلله نر اینسان،گلر جانه بو ذیلتدن
الین بوش ،ائوده ائولادین-عیالین هر شئیه حسرت
سنی دیندیرسلر دینمه! قیزار شرم و خیجالتدن
سنین سایه نده ظالیملر توتوب کاشانه ده مسکن
آلیر اؤز کامینی هر گون ، ملک منظر بیر آفتدن
ایچر می ، مست اولار داییم خیاباندا وورار وولتا
قیزارمیش گوزلری هردم ،شیشر ایفراط شهوتدن
دئییل سن کیمسه دن اسکیک ،دئمک اولماز بونا دیرلیک
سنی آزاد ائدر بیرلیک بو زنجیر ایسارتدن

شاعیر 1941ینجی ایلده گونئی آذربایجان آنتی فاشیست حرکاتیندا فعال ایشتراک ائتمیش ائله همین ایلده تبریزده (حزب توده) خالق پارتیاسی ندا داخل اولموشدو.
1943جی ایلده (ادبیات صحیفه سی) آدلی ادبی قزئتی نشر ائتدیر میشدی. قزئتین صفحیفه لرینده ایرانین اجتماعی –سیاسی موحیطی ، استبدادی رژیمی و سیاسی حادثه لرین ایفشاسی ، اوز اوز عکسینی تاپیر.
لاکین شاعیر ارتجاعی رژیمه ، ایران دئسپوتیزمینه ، شاه ایستیبدادینا قارشی یازدیغی شعرلرله، موترقی گوروشونه سیاسی عالمده توتدوغو موضعه گوره داییم تعقیب لره معروض قالمیش ، عومرونون 33 ایلینی سورگون لرده کئچیرمیشدیر.
آدیندان دا گوردوگوموز کیمی (بی ریا) سوزونون معناسی ریاسیزلیق،مکرسیزلیق،اؤرگی صافلیق،حیله سیزلیق دئمکدیر.
بی ریا اوز آدی کیمی ، قلبی ده صاف اولان شاعیر ، یارادیجیلیغیندا داییم ایستقلالیت، آزادلیق، ظولم و ایسارته قارشی موبارزه آپارمیشدیر.
بی ریا (یارانمیشانم) آدلی بیر شعرینده اوزونو بئله تانیدیر:

من فیطرتاً موبارز دوران یارانمیشام
یوخسوللارا اومیدو نگهبان یارانمیشام
پیکان ظولمه سینه می من ائتمیشم هدف
زحمتکش نجاتینا قالخان یارانمیشام
آغ کوینگ قانیملا بویاندیقجا دهرده
ائللر بیلیر بو روتبه یه شایان یارانمیشام
قوی آنلاسینلار مرامیمی ارباب ارتجاع
من کارگر گروهینه قوربان یارانمیشام

شاعیرین یارادیجیلیغینی اساسا ایکی موضوع، اوزونو خالق نوماینده سی حساب ائدن رضا شاه ایستیبدادی نین بوتونلوکده رژیمین تنقیدی و فاشیزمین ایفشاسینی عکس ائتدیرن ساتریک شعرلر تشکیل ائدیر.صبری توکه نن بوتون عومرونو محرومیت لر ، اذیت لر ایچینده کئچیرن خالقین اینتیقام حیسی اونون (انتقام)(میللت منه ویکالت وئرسه) “اولوم” آدلی شعرلرینده اوز عکسینی تاپمیشدیر.
شاعرین آلمان فاشیزمی ایله ال-بیر اولان رضا شاهین تنقیدینه حصر اولونموش (شاه قاچیر)،(ذاتیما لعنت) شعر لرینده اولکه نی ایداره ائتمگی باجارماییب داییم خالقا ظلم ائدن ، خالقی اسارت آلتیندا ساخلایان ، دار گونده قورخودان باشقا اولکه لره پناه گتیرن شاهین نامرد لیگی ساتیرا دیلی ایله چوخ گوزل وئریلمیشدیر:
یوردونو ترک ائدن آلچاقلار اولور ارضده خار
آناسیز بیر بالا تک داییم اولور درده دوچار
فاشیزمین و پهلوی حاکمیتی نین میلی آزادلیق اوغروندا موبارزه ائدهنلره قارشی قانلی تئرور ،زندان نیلاری محکمه سیز اولوم جزالاری بوتون بونلار یارادیجیلیغیندا جانلی شعرلرده وئریلیر:گئج-تئز حاقین-عدالتین غالیب گله جگینی اینانان شاعر :

باشدان باشا فیکرین-عملین قانلی جینایت
البت چاتاجاقدیر سونا بو غملی حیکایت
عمروندن اگر من بیلیرم قالسادا بیر آن
آخیرده حقیقت توتاجاقدیر سنه دیوان
دئه رکن اوزونون فیکیر و غایه سینی ایفاده ائدیر اونون یارادیجیلیغینی تک ساتیریک شعرلر ددئییل، تمیز انسانی حیسلری ایفاده ائدن لیریک شعرلرده بزگله ییر.
داها فضولونون غرللریندن روحلانان شاعیرین سئوگی شعرلرینده ، اینسان روحونو جوشلاندیران، آلولو حیسه اولان نجیب سئوگی حسرت و هیجان وئریلمیشدیر.
“گئتدی”،”آغلارام”،”اولسون”،”� �اچاجاق” و … غزلرینده اصیل محبتین عذابلاری ،حسرت و فریاد لاری چوخ قووتلیدیر…
بو غرللرده آه،فریاد،گوز یاشی حاکیمدیر:

طبیعت قوی ناله مدن داغیلسین،تار و مار اولسون
آلیشسین گوللر آهیمدان ، جهان بیر شعله زار اولسون

و یئنه فانی دونیادان ،وفاسیز عاشیقدن شیکایت له نن شاعیر:

کونول زمانه ده عشق اهلینه وفا قالاجاق
وفاسیز عاشیقه هر لحظه مین جفا قالاجاق

دئیه سئوگیلی سینی حکیم-محبت-آدلاندیریب، اونو بوتون دردلره علاج حساب ائدیر:

عجب تنها قویوب گئتدین منی ای مه لقا دلبر
بو محزون قلبیمی ائتدین فراغه موبتلا دلبر

یا اوز غزلینده سیزیلداییر:

سنین هجرینده ای دلبر پریشان اولماییم،نئیلیم؟
باخیب آرخانجا حسرتله،جیگر قان اولماییم نئیلیم؟

داییم اینسانلیغی،بشری،حقی،ادبیا تی دوشونن شاعیر اوز شخصی حیاتیندادا باش وئرن اغورسوزلوقلاری پشیمانچی لیقلاری یئری گلدیکجه شعرلرینده پوئتیک ایفاده لرله وئرمیشدیر.
بوتون عومرونو حتی جانینی خالقین آزادلیغی اوغروندا موباریزه یه حصر ائتمیش ، بو یولدا شخصی حیاتینی دا قوربان وئرمیش(بی ریانین) حقیقتی قیمتی بو گونده وئریلمه میشدیر.
البته کی، محمد بیریا کیمی حیاتی دایم کئچمیشلرده کئچن،لاکین موبارزدن حیاتی نین آخیرینا قدر دونمه ین ، اینجه طبعی اولان شاعیر حاقیندا کیچیک بیر یازیدا معلومات وئرمک ایمکان خاریجینده دیر.
اینانیریق کی ، اونون حاقیندا اصل تدقیقات بوندان سونرا آپاریلاجاق.آذربایجان ائل مارشی (بی ریا) نین اورک احساسینی گوسترندی.بو شعر قومپوزیتور(جهانگیر جهانگیر اف) طرفیندن 1324جی ایل بسته لنمیش و آذربایجانین رسمی سورودو اولموشدور.

آذربایجان ائل مارشی:

بیز دونیانین قورخو بیلمز بیر قهرمان ائلی ییک
آلاولاردان یارانیلمیش آذربایجان ائلی ییک
****
یوردوموزو یاشاداجاق آدیمیزلا ، سانیمیز
هندوستانین داغلارینان محکم دیر ایمانیمیز
تاریخلرین زینتی دیر شوهره تیمیز شانیمیز
بونا شاهید بدن ده کی ایلیگیمیز، قانیمیز

بیز دونیانین قورخو بیلمز بیر قهرمان ائلی ییک
آلاولاردان یارانیلمیش آذربایجان ائلی ییک
****
بیز بیر ائلیک بیلسین هامی آندیمیزدیر،سوزوموز
خایینلره مرحمتله باخا بیلمز گوزوموز
خلقیمیزی حیفظ ائتمیشیک ایللر بویو ، اوزوموز
تیکیلمه میش یئره بیزیم آلنی آچیق اوزوموز
بیز دونیانین قورخو بیلمز بیر قهرمان ائلی ییک
آلاولاردان یارانیلمیش آذربایجان ائلی ییک
****
بیر یولوموز واردی اودا،حوریتین یولودور
باشدان-باشا اورگیمیز صداقتله دولودور
آذربایجان ائلی،حقیقتین بوکولمه ین قولودور
بیز دونیانین قورخو بیلمز بیر قهرمان ائلی ییک
آلاولاردان یارانیلمیش آذربایجان ائلی ییک
****
سود وئریبدیر بیزه آنا ،ایشیغیندا اولکه لرین
بسلنمیشیک قوجاغیندا آل گونشلی سحرین
هر یئرینی بوروموشوک قافلانکنی نین-خزرین
آلیر بیزدن بوتون ائللر سوراغینی ظفرین
بیز دونیانین قورخو بیلمز بیر قهرمان ائلی ییک
آلاولاردان یارانیلمیش آذربایجان ائلی ییک

تکجه بو سوزونن “بی ریانین” سوزونو باشا آپاراق کی حئیف اولا و افسوس کی بی ریانین عومرونون سون چاغیندا دا اوننان یاخشی موعامیله اولونمادی و بیریا مظلومیته توپراغا تاپشیریلدی.
بی ریا (اولومه) آدلی بیر شعریده اوز آمالینی بئله تانیدیریر:

گل ای عجل! عالمده بوگوندن منه یار اول
آرتیق داها قویما یانام اودلاردا سبب سیز
ای طالعیمین غونچاسی قوپ سنده یئتر سول!
مومکون دئییل هر آلچاغا دونیاده چوکم دیز
****
ای وارلیقیمین شمعی خموش اول، ابدی سون
جیسمیمده کی آتش ، قوی اومیدیم کیمی سؤنسون
دؤن سنده وجودیم!قاراداش پارچاسینا دؤن!
قوی مسلکیم، آمالیم، عقیدم کوله دؤنسون
***
یوخ…!یوخ…!من اولرسمده اگر مسلکیم اولمز
اود پارلایاجاق داییم اوفقلرده گونش تک
بیر نور حقیقت دی کی ،کورلار اونو گورمز
حقسیزلیگه هر نوقطه ده غالیب دیر او مسلک.

۱
اگر بخواهيم زندگي محمد بي‌ريا را در چند جمله خلاصه كنيم، بايد بگوييم كه سراسر آن توأم با تلخ‌كامي؛ دربه‌دري و بي‌پناهي بوده است و با تبعيد، زندان و شكنجه به سرآمده است. آوارگي و مهاجرت اجباري گوئي همزاد او بوده و از بدو تولدش آغاز شده و تا لحظه واپسين زندگي‌اش ادامه يافته است.
او بعد از تحمل سي وسه سال زندان، تبعيد و آوارگي در سرزمين شوراها، وقتي در سپيده‌دم انقلاب ۵۷ به تبريز بازگشت، گويي مردم تبريز براي اولين بار با محمد‌ بي‌ريا روبه‌رو شدند كه در كوچه‌ پس كوچه‌هاي شهر پرسه مي‌زد؛ به طوري كه حتي پيرمردان نيز نتوانستند تشخيص دهند كه اين پيرمرد تنها و تكيده، محمد بي‌رياست. همان كه در سالهاي جواني و كاميابي، با شعرهايش مرگ فئودالها را اعلام مي‌كرد و با سخنراني‌هاي آتشين‌اش بر دل صاحبان كارخانه‌ها خون جاري مي‌ساخت، و در محافل عمومي شهر تبريز، هميشه توسط دو سرباز روسي اسكورت مي‌شد!
۲
محمد بي‌ريا فرزند حاجي غلام باقرزاده نوحي به سال ۱۹۱۴ م. در تبريز متولد شد. پدرش نجار بود. او در سن ۸ سالگي به همراه خانواده‌اش از طريق باكو به خراسان مهاجرت كرد و در آنجا مشغول تحصيل شد، اما به خاطر بيماري و ناسازگاري مزاج مادرش با آب و هواي آن ديار، مجبور به مهاجرت به باكو شدند.
بي‌رياي نوجوان ضمن ادامه تحصيل به مدت هفت سال در باكو كم‌كم به ادبيات و شعر علاقه پيدا مي‌كرده و اولين تجربه‌هاي شعر‌ي‌اش را در مجله «ديوار» چاپ باكو به چاپ رسانده‌ است. در ۱۹۲۴م. او نخستين شعرش را عليه كتابفروشي سروده كه فرهنگ لغاتي را به او گران فروخته بود[i]. در ۱۹۳۳م. مرگ ناگهاني مادرش، تغيير اساسي در زندگي شاعر نوجوان پيش آورده است.
بي‌ريا به همراه پدر ، برادر و دو خواهر خردسالش (محبوبه و حسنيه) مجبور به بازگشت به ايران مي‌شود. و به مدت دو سال يعني از ۱۹۳۴م. الي ۱۹۳۶م در اداره بلديه شهر تبريز مشغول به كار مي‌شود. اسم اصلي‌اش محمد باقرزاده و بي‌ريا تخلص‌ شعري‌اش بود كه بعداً بدان نام مشهور شد.
[ii] و اگر مخالفان فرقه براي تخويف فرقه و تخريب چهره محمد بي‌ريا به عنوان وزير فرهنگ فرقه، به كرات نوشته‌اند كه بي‌ريا قبل از وزارت، «نوازنده باغ چرخ فلك تبريز» بوده است شايد با اندكي تحريف، اشاره به همين دوره دو ساله از زندگي بي‌ريا باشد![iii]
در سال ۱۹۳۸م. بي‌ريا خدمت سربازي‌اش را در لشكر تبريز به پايان رساند و در اداره راه آهن تبريز استخدام شد و تا ورود قواي متفقين به ايران و اشغال تبريز توسط قواي روسي در شهريور ۱۳۲۰ ش. اين كار را ادامه داد.
[iv]
۳
پس از حذف ديكتاتوري رضاشاه از صحنه سياسي ايران و به وجود آمدن فضاي باز سياسي، كه منجر به نضج‌گيري فعاليت‌هاي سياسي و اجتماعي در شهرهاي مختلف و ظهور نشريات متعدد در سطح كشور شد، محمد بي‌ريا نيز اقدام به نشر هفته‌نامه‌اي تحت عنوان «ادبيات صحيفه‌سي» به زبان تركي در تبريز نمود. اين هفته‌نامه از ۱۳۲۲ تا ۱۳۲۵ و در ۲ صفحه (يك برگ) به نشاني خيابان تربيت، كانون ضد فاشيستي منتشر مي‌شد و محتواي آن را بيشتر شعرهاي ميهني، مسائل مربوط به انواع شوراها و بر ضد آلمان هيتلري شامل مي‌شد. شماره ۱۵ تنها شماره باقي‌مانده از هفته‌نامه است كه در كتابخانه ملي تبريز نگهداري مي‌شود.
[v]
به دنبال اشغال شمال ايران توسط قواي چهل هزار نفري روسي كه از ارس تا دهكده شريف‌آباد در قزوين امتداد داشت و باعث حذف اقتدار حكومت مركزي در اين مناطق و در نتيجه ايجاد فضاي آزاد توأم با آنارشي گرديد؛ در چنين فضايي، تشكل‌هاي سياسي و صنفي مانند جمعيت آذربايجان (آذربايجان جمعيتي) و اتحاديه زحمتكشان آذربايجان (آذربايجان زحمتكشلري تشكيلاتي) و غيره شكل گرفتند كه مخرج مشترك شعارهاي بسياري از آنها تأكيد بر انعقاد انجمن‌هاي ايالتي و ولايتي و اجراي اصلهاي ۹۰ الي ۹۳ قانون اساسي بود.
[vi]
محمد بي‌ريا در كنار ميرزا علي شبستري (رئيس جمعيت آذريجان)، اسماعيل شمس، سيد مهدي اعتماد … در اين تشكل حضور داشت
[vii]. اعضاي اوليه كميته مركزي آن شامل پادگان، ولايي، قادري، علم دوست، ميزاني، نان‌كراني، هامبارسونيان و حاجي‌زاده بودند.

۴
در فروردين ۱۳۲۱ ش. يعني درست ۷ ماه پس از تشكيل حزب توده در تهران، شعبه محلي آن حزب به نام «كميته ايالتي آذربايجان» در تبريز به وجود آمد.
[viii]
با اين همه، حزب توده هيچ رغبتي براي تشكيل اتحاديه و سازماندهي در امور كارگري از خود نشان نمي داد. هر چند، در شهر صنعتي تبريز بيش از ۳۵ هزار كارگر وجود داشت، از آنجا كه سياست شوروي در اين برهه، حمايت از نظم و آرامش بود و همچنين از آنجا كه بيشتر فرآورده‌هاي كارخانه‌‌هاي تبريز صرف نيازهاي جنگي اتحاد شوروي مي‌شد، بنابراين، هرگونه تشويق به اعتصاب و دست كشيدن از كار، بر ضد شوروي و در نتيجه كمك به جبهه فاشيسم تلقي و توسط شوروي و حزب توده سركوب مي‌شد.
[ix]
كميته ايالتي آذربايجان در ۲۸ فروردين ۱۳۲۱ ش. توسط آقازاده (مدير روزنامه شاهين) و ميرزا علي بيرنگ (حريري سابق) به وجود آمد و به زودي شاخه‌هايي از آن در شهرهاي مختلف آذربايجان به صورت زير پايه‌ريزي شد:
مراغه: كميته محلي مراغه، در تاريخ پنج‌شنبه ۱۷ ارديبهشت ۱۳۲۱ش. توسط تقي‌زاده؛
مرند: در تاريخ يك‌شبنه ۲۸ تير به وسيله برهاني؛
اسكو: در تاريخ شنبه ۲۳ خرداد ؛
ممقان: در تاريخ دوشنبه ۲۵ خرداد ؛
آستارا: در تاريخ چهارشنبه ۴ شهريور؛
سراب: در تاريخ پنج‌شنبه ۵ شهريور.
[x]


[i] – اتحاديه‌هاي كارگري و خود كاملي در ايران، حبيب لاجوردي، ترجمه ضياء صدقي، تهران: نشر نو، ۱۳۷۹، ص ۴۳۷.

[ii] – اطلاعات مربوط به اين دوره از زندگي محمد بي‌ريا از خود نامه محمد بي‌ريا به مالنكف اخذ شده است، بي‌ريا اين نامه را در ۱۹۵۴م. كه دوره تبعيد خود را در قزاقستان مي‌گذرانده، ارسال كرده و در آرشيو ك.گ.ب نگهداري مي‌شده است.
k.q.b. Arxiv.p ۰۶۶۲۷ xomra ۳۷۱۲.
ترجمه كل اين نامه در قسمت پيوستها آورده شده است.
همچنين مستخرج از بازجويي‌هاي بي ريا . پس از شكست فرقه دموكرات در ۱۴ سپتامبر سال ۱۹۴۸م. در باكو بوده است. بنگريد به اوراق بازجويي مندرج در: رازهاي سر به مهر: ناگفته‌هاي وقايع آذربايجان، حميد ملازاده. ـ تبريز: مهد آزادي، ۱۳۷۶، ص ۱۳۱.

[iii] – بنگريد به: اتحاديه‌هاي كارگري و خودكامگي در ايران، حبيب لاجوردي؛ ترجمه ضياء صدقي. ـ تهران: نشر نو، ۱۳۶۹، ص ۴۳۷.
اين كتاب هر چند داراي اطلاعات ذيقيمتي است اما اشتباهات اساسي مخصوصاً در ارتباط با محمد‌ بي‌ريا در آن به چشم مي‌خورد و همين اشتباهات متأسفانه مأخد عمده‌اي براي بسياري از نويسندگان و مورخين بوده است. به عنوان مثال:
اين كتاب تاريخ تولد بي‌ريا را ۱۲۹۶ش. مي‌نويسد. همچنين مي‌نويسد: «بي‌ريا چاپخانه‌اي در تبريز تأسيس و روزنامه بي‌ريا را به فارسي و آذري منتشر كرد» (همان، ص ۴۳۷). در حالي كه نه تنها بي‌ريا سردبير چنين روزنامه‌اي نبوده بلكه در كل تاريخ مطبوعات تبريز اصلاً چنين روزنامه‌اي منتشر نشده است! همچنين اين كتاب براي اولين ‌بار به اشتباه مي‌نويسد: بي‌ريا در ۲۱ آذر ۱۳۲۶‌ش در تبريز به دست مخالفين فرقه كشته شد و بسياري از مورخين و نويسندگان نيز همين مطلب را به اشتباه تكرار كرده‌اند!
بنگريد به: همان.

[iv] – بنگريد به: نامه بي‌ريا به مالنكف.

[v] – تاريخچه و تحليل روزنامه‌هاي آذربايجان. ۱۲۸۰ـ۱۲۳۰، موسي مجيدي .ـ تهران: كتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران، ۱۳۸۲، ص ۵۹.

[vi] – بنگريد به خاطرات چشم‌آذر تحت عنوان:
Azerbaijan Demokratik Partiasnin yaranmasi va fâaliyyati.- Baku: elm, ۱۹۸۶. s.۱۸

[vii] – بنگريد به نامه بي‌ريا به مالنكف…

[viii] – كمونيزم در ايران، علي زيبايي.- بي‌جا: بي‌نا، ۱۳۴۳، ص ۲۳۴.

[ix] – اتحاديه‌هاي كارگري و خودكامگي در ايران …، ص ۱۷۱؛
و اسنادي از اتحاديه‌هاي كارگري (۱۳۳۲ ـ ۱۳۲۱ هـ ش. )، محمود طاهري.- تهران: سازمان اسناد ملي ايران، پژوهشكده.

[x] – كمونيزم در ايران، علي زيبايي… صص۷-۲۳۵.

2 Cavab

  1. براتون آرزوی خوبی دارم

  2. SIZE OGHORLAR ARZILIYIB VA MARHABA EDIREM.
    SAGH OLUN.

Bir cavab yazın

Sistemə daxil olmaq üçün məlumatlarınızı daxil edin və ya ikonlardan birinə tıklayın:

WordPress.com Loqosu

WordPress.com hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

Twitter rəsmi

Twitter hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

Facebook fotosu

Facebook hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

Google+ foto

Google+ hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

%s qoşulma

%d bloqqer bunu bəyənir: