اینجه لیک لر شاعیری تبریزلی قوسی


دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین

اینجه لیک لر شاعیری تبریزلی قوسی

نولا تبریزی گر قوسی بهشته اختیار ائتسه

کیم اونون خاک پاکی سرمه ی چشم صفاهاندیر

آذربایجان ادبیاتی تاریخینده  فضولی مکتبی آدلانان مکتبین ان تانینمیش نماینده لریندن تبریزلی قوسی ؛ هجری 11 ینجی و میلادی 18 ینجی عصرین اولو شاعیری نین اوزونه بویوک بیر یئری اولموشدور . بو بویوک سوز اوستادینین شعرلری الدن – اله گزیب  هله ده بیر چوخ کیتابخانالاردا  الیازما شعر دیوانلاری ماراقلا قورونماقدادیر .

تذکره لرین یازدیقلارینا گوره قوسی تبریزده آنادان اولوب همین شهرده اوشاقلیق و گنج لیک چاغلارین کئچیریب آنجاق شاه عباسین غلط سیاستی نتیجه سینده اودا بیر چوخ عالیم لر ؛ شاعیرلر ؛ خطاط لار ؛ معمارلار و … کیمی زورلا اصفهانا کوچورولوب اورانین ” تبارزه” آدلانان محله سینده مسکونلاشمیش ؛ آنجاق جان دوداغیندان چیخاناکیمی اوز کیم لیین هابئله اوزلویون دانمامیش ؛ پوئزیاسینین بلکه ده سکساندان آرتیق فایزین اوز آنا دیلینه حصر ائتمیشدیر . بو تبریز افتخاری 12 امامی شیعه اولوب ؛ شعرلرینده ایسه بونلارا  هابئله آنا یوردو اولان تبریزه گاهدان اشاره ائدیر :

آستانین داشینه قوسی کیمی اوز سورمگه

باغریمی آب ائتدی یا شاه خراسان انتظار

=+=+

آبروی خاک راهین چون کی قوسی تک منه

بوندان آرتیق وئرمه یا شاه خراسان انتظار

+=+=

تبریز جذبه سی یاخامی توتموش آپارار

قوسی اگر چی دامنیمی اصفهان توتار .

=+=+

تبریز آچار کونلومو قوسی گر آچیلسا

هر چند کی فردوس صفاهانه یئتیشمز

=+=+

غیار خط سبزین سرمه ی چشم ائتمیشم قوسی

منه اول توتیا تبریز شهرین اصفهان ائتمیش

+=+=

قوسی گرک کی کعبه دئییب اقتدا قیلا

تبریز قلله سینه صفاهان دئدیکلری

قوسی نین عومرونون بیر چوخو اصفهان شهرینده  کئچیب سه ده ؛ او وطنین اونودمایب یئری گلمیشکن آنا دیلینین اوجسوز – بوجاقسیز خزینه سینه دیرلی اینجی لرده آرتیریب ؛  همشهری لرینین هابئله دوست لاری یا خود اوزوندن اونجول شاعیرلرین شعر دیوانلارین قولتوغوندان یئره قویمایب اولدوقجا اونلارین پوئزیالاریندان غیدالانمیشدیر . ادبیاتچی دوستوموز مهندس  محمد رضا کریمی نین دیلی جه دئسک : ” اونون یارادیجیلیغیندا آذربایجان ادبیاتی یئنی بیر جان تاپیب باش قوزاییبدیر . تبریزلی صائب چوخ اثرلرینی فارسجا بویورموشسادا ؛ قوسی بوتون اثرلرینی تورکجه یازیر و اونا گوره ده تاریخیمیزده احترام قازانماغا حقلی دیر .”

تورک نظمی ؛ فارس لفظی ایله سوزلر سویله دیم

آه کیم بیر شمه قوسی شرح احوال اولمادی

وئردییمیز نم – نیشانی اونون چاپ اولان دیوانیندان داها آرتیق گورمک مومکون دور .گوردویوموز کیمی او ؛ تبریزی سئویب یئری گلمیشکن اونا بیر سیرا دا شعرلر حصر ائتمیشدیر . بوگون آدی بیزه داها غریبه و تانیش اولمایان  تبریزین باغ طاهر ینه گورون نه گوزل بیر ترجیع بند دئمیشدیر . کیم نه بیلیر بلکه ده شاعیر بو شعرین یازماسایدی  بو گون باغ طاهر آدلی باغین آدی – سانی یوخ ایدی .  شاعیر جنت سایاقلی طاهیر باغین بئلنچی وصف ائدیر :

اول باغ ده کیم ائیله دی تبریزی گولوستان

اول باغ کی بیر گوشه سیدیر روضه ی رضوان

بیر حدی سهند آلمیش و بیر حدیینی اورمو

ایکی یانی سیرخاب دیر اول کوه بدخشان

فواره لری چشمه ی خورشید ه توکر سو

دریاچه لری رشک ایله دریایه وئریر قان

مینای مئی و لاله و خشخاش و شقایق

بیر رنگ بولار ائتدیلر اول باغی چراغان

کیم پرتو خورشید کیمی باغ فروغی

ائتدی فلکین ثابت و سیارینی پنهان

اول باغده کیم گوللری دیر بحر گهر خیز

بیر وقت ده کیم ابر بهار اولا در افشان

هئی هئی دولانیم باشینا ای ساقی یاغی

اوز باشین اوچون قویمیا گور الدن ایاغی

+=+

اول باغده کیم قله سی افلاکه چکیب سر

اول قله ده کیم وار سپهر ایله برابر

جوش گول و نسرین و ریاحین و قرنفیل

دونیا اوزونو ائیله دی رنگین و معطر

به به نه گوزل سرولری واردی بو باغین

کیم فاخته سی کرکس گردون ایله اوینار

گول بوته لری دلکش و عرعرلری موزون

جنت یولودور چار خیابانی سراسر

آخر نئجه هشیار اوتوروم من بو چمنده

کیم غنچه سی مینا کیمی دیر لاله سی ساغر

اول قله ده کیم باغ کناریندا دوشوبدور

دورت جانبی بی شبهه سکیز جنته بنزر

هئی هئی دولانیم باشینا ای ساقی یاغی

اوز باشین اوچون قویما گورالدن ایاغی

=+=

مطرب بئله گولزاره طربخانه گرک دیر

مئی خوش ائله کیم ناله مستانه گرک دیر

هم معبدی هم میکده سی واردی بو باغین

کیم اوزگه یه مسجد ؛ بیزه میخانه گرک دیر

هر نخل بو گولزارده بیر لیلی یه بنزر

هر کیم کی نه مجنون اولا دیوانه گرک دیر

بو آب و هوادن کی وئرر عاشقه احیاء

وار جانیمیز اما بیزه جانانه گرک دیر

اول باغده من سینه می صد چاک ائده رم کیم

سونبول لرینین کاکولونه شانه گرک دیر

بیر فصلده کیم سبزه سیلر زنگ کونولدن

اول باغده کیم بولبوله پروانه گرک دیر .

قوسی اوزو تاریخ سئور ؛ ادبیات سئور و بیر سوزده مطالعه یه رغبت گوسترن شاعیرلردن ایدی . بیر چوخ شاعیرلرین شعرلرین اوخویارمیش .شاعیرین داها آرتیق سئودییی شاعیرلردن گنجه لی نظامی ؛ تبریزلی صائب ؛ بایات ائلیندن اولان بویوک فضولی ؛ شیروانلی نسیمی ؛ امیر علی شیر نوائی  و سایره نی گوسترمک اولار کی بونلارین درین دوشونجه لریندن و فیکیرلریندن هئچ واخت الی بوش اولمامیش و همین شاعیرلرین کولگه لرین شاعیریمیزین شعرلرینده گورمک بیر اوقدر چتین اولمامیشدیر .   اسد آغا یعقوبی نین فیکری جه ” : قوسی غزللرینی آنا دیلینده یازمیشدیر . بونولادا شعرلرینین آذربایجان لیلارا تربیه ائدیجی تاثیر گوجونو آرتبرمیشدیر . شاعیرین بو دیلده گنج لره مراجعت ائتمه سی تحصیلین آنا دیلینده آپاریلماسی طرفداری اولدوغونو عکس ائتدیریر. او ؛ آذربایجان ادبی دیلینی جانلی دانیشیق دیلینه یاخینلاشدیراراق تعلیم دیلی ایچون داها ال وئریشلی ائتمیشدیر . ” دئدییمیز کیمی او صفوی دوورونده بویوک شاعیر و عالیم لریندن اولان تبریزلی صائب ؛ تبریزلی تاثیر ؛ شیخ صفی الدین اردبیلی و اونلار دیگر شاعیرله یاناشی آذربایجان ادبیاتی نین ذیرو ه سینه اوجالاراق اوزلریندن دیرلی گنجینه لر یادیگار قویموشلار . شاعیریمیز یوکسک قابلیته مالیک اولدوغو ایچون یاراتدیغی اینجه شعرلر ایله یالنیز اوزونو ابدی لشدیرمه یب بلکه آذربایجان تاریخ و مدنیتی نی ده اوزو آغ ؛ باشینی ایسه اوجالتمیشدیر .  شاعیریمیز قوسی نین همشهریلیسی اولان میرزه محمد علی صائب ده اوز دیرلی بیاضی اولان سفینه صائب عنوانیندا کی کیتابیندا قوسی دن نئچه بیت فارسجا شعر نقل ائده رک ؛ شاعیر قوسی نین دیرلی بیر شاعیر اولدوغون ثبوت ائدیر .تاسف له بو اینجه خیال شاعیرین بو گونه قدرنه آنادان اولما تاریخی بللی دیر نه اولوم تاریخی !! تذکره یازارلارین دا اولو شاعیریمیز قوسی حاقدا یازدیقلارینین بیر چوخ فایزی ائله قات – قاریشیق و تکرار اولاراق ثبت اولموشلار . شاعیر تبریزلی علی جان قوسی حاقدا بیر – ایکی مقاله گوزومه دیسه ده ؛ آنجاق اساسا اونون یارادیجیلیغی باره ده اولموشدور . چوخ غریبه دیرکی ؛ اونون شعر دیوانین آچاندا مع الاسف یاشایشی ایله اوخوجولار بیر اوقدر تانیش اولا بیلمیرلر !! همین نقیصه تاسف له هله ده دوام ائدیر !!

تبریزلی قوسی نین مدح ائتدیی کیمسه لردن بیریسی ده گنجه لی ” مصاحب ” ایدی . رحمتلی فریدون بیگ کوچرلی مصاحب حاقدا بو بیلگی لری ارائه وئریر :  ” کربلای علی خان زیاد اوغلو اسم ایله مشهور دور . گنجه و قراباغ بگلر بگی سی اولوبدور . زیاده خردمند ؛ باخبر و خوش صحبت بیر وجود ایمیش . شاه عباس صفوی نین لطف و عنایتینه نائل اولدوغو اوچون مصاحب لقبینی آلمیشدی . امور مملکتده زیاده ماهر و دوربین اولدوغوندان ماعدا شعر شناسلیقدا ید بیضاسی وارایمیش . اوزو داهی شعر دئیرمیش و بیر چوخ شعر و غزللری قالیب دیر . ” بونلاردان علاوه رحمتلی احمد گلچین معانی ده گنجه لی زیاد اوغلو مصاحب دن ان دولغون بیلگی لری ارائه وئرمیشدیر . او ؛ توپلادیغی تذکره پیمانه ده صص 492-502 قدر  یازی یازمیشدیر . بونلاری تقریبا تکرار ائدن رحمتلی اوستاد عزیز دولت آبادی ده سرایندگان شعر پارسی در قفقاز کیتابیندا شاعیر حاقدا توجهی اولموشدور . قوسی ترجیع بند لرینین بیریسینده محمد قلی خان زیاد اوغلو اوغورلو خانا بیر مدح یازمیشدیر . بیلیریک  کی او ؛ 1074 ده قاراباغین بیگ لر بیگی سی اولوب بو مهم امر اونا تاپیشیریلمیشدیر . شاعیر یازیر :

گتور ساقی قدح وئر کیم بو دووران یاخشی دوران دیر

کونوللر قونچه سی آچیلماغا عالم گولوستان دیر

پیاپی توت ایاغین صدقه سی تئز کئچمه مندن کیم

حیات اون سوز منه مشگل گلر کی غیره آسان دیر …

نولا تبریزی گر قوسی بهشته اختیار ائتسه

کیم اونون خاک پاکی سرمه چشم صفاهان دیر

هوای گنجه اول فردوس ثانی واردی باشیمدا

فغان کیم ناتوان لیق مانع و جمعیم پریشان دیر

اوغورلو خان زیاد اوغلو مصاحب روزگاریندا

کی بیز اونون قولو اول بنده سلطان سلیمان دیر

بحمد الله کی دود آهیمیز ابر باهار اولدو

قرادن چیخدی داغ و باغ و صحرا لاله زار اولدو .

بو شعر دن آیدین لاشیرکی شاعیر قوسی ؛ صائب دوورو یاشامیش و  شاه اسماعیلین اوغلو سام میرزه نین یازدیغی تحفه سامی تذکره سینده کی قوسی باشقا بیر قوسی دیر کی  حاقیندا دانیشدیغیمیز شاعیردن غیر دیر و گویا بو درین مفکوره لی شاعیر 1086 ینجی ایله قدر یاشام سورموشدو .

قوسی نین دیوانیندا آتالار سوزو :

شاعیریمیز قوسی ده آذربایجانین دیگر شاعیرلری سایاق آنا دیلینین آشار – داشا ر دیل خزینه سیندن لازیمی قدر فایدالانمیشدیر . او ؛ شعرلرینین بیر سیراسیندا هله بوگونه کیمی بیزه گلیب چاتان آتالار سوزوندن یئری گلمیشکن ایشله تمیشدیر کی اونلارین بیر سیراسی بو یازیمیزین ضمنینده تقدیم اولور.

سینه ده کونلوم سارایین روشن ائیلر شمع داغ

اوز آیاغی آلتینا هر چند ایشیق وئرمز چراغ .

==+=+

من تاک تیکیب مئی یئرینه خون دل ایچدیم

سوزدور بو کی هر کیمسه نه اکدی اونو بیچدی

+=+=

یئتمه ین سوز سوزینه شورین نه بیلسین معنی نین

آغزی شیرین ائیله مز حالوا دئمک ؛ حالوا کیمی

=+=+=

اگر چه دوغرویا مشهور دور زاوال اولماز

فغان می دوستلاری دوغزو سوز ائدر دوشمن

=+=+

تسخیر زولف یاری حبادن دیلر کونول

اوخشار اونا کی ؛ اوزگه الی ایله ایلان توتار

+=+=

چراغی یاندی عشقین مندن و من عشقدن یاندیم

بلی مشهور دور کولدن اود اولماق ظاهر ؛ اوددان کول

قوسی نین اعتنا ائتدیگی شاعیرلر آز اولمامیشدیر . آنجاق اونون ائله تورک دیلی شاعیرلره توجهی داها چوخ اولموشدور کی بو یازیمیزدا اونلارین بیر سیراسی تقدیم اولور.

1- سید عمادالدین نسیمی و قوسی :

نسیمی ؛ تبریزلی قوسی نین ان چوخ سئودیی شاعیر لردن اولموشدور .  آراشدیریجی لارین بیر سیراسی اونو تبریزلی ؛ شیروانلی و بیر سیراسی ایسه شیرازلی یازیرسالاردا بلکه ده قطعیت له اونون دوغوم یئری حله لیک آیدین دئییل . آنجاق بونو دئییه بیلریک کی او بیر آذربایجانلی شاعیری دیر کی هجری 770 ده آنادان اولموشدور . نسیمی یازدیقلارا اساس 37 ایل شرفلی عومور سوردوکده هجری 807 ده حلب شهرینده دریسی سویولوب شهادت شربتین نوش ائتمیشدیر . نسیمی نین مزار داشیندا اونون وفات ایلین هجری 824 ذکر ائتمیشلر . نسیمی نین آشاغیداکی بیت لرین

حسرتیندن یاندی باغریم جیگریم قان اولدوگل

سنسیز ایشیم گئجه – گوندوز آه و افغان اولدو گل

اونجا کیم گوز یاشی توکدوم یار سنین یوللارینا

اول باشین هر قطره سی دریای عمان اولدو گل

دوشمنی گولدورمه شاهیم ؛ ساغلییمی ایله گل ایریش

مدعی ایلر تا دئمه سین قوولو یالان اولدو گل …

گورن شاعیر قوسی نین طبعی داشیب بئلنچی قارشیلاییر :

ساقیا باغریم مئی گولگون اوچون قان اولدو گل

صبر ائوی سنسیز تزلزل بولدی ویران اولدو گل

بخیه سیندن زخم ایمین اکراه ائدردین شکر کیم

آچیلیب اول غنچه ی پژمرده خندان اولدو گل

خاطر حالیم پریشان اولماق ایله جمع اولور

اوندان آرتیق کیم سن ایسترسن پریشان اولدو گل …

یا باشقا بیر یئرده قوسی ؛ نسیمی نین آشاغیدا کی بیت لرین اوخویوب داماغی طاملی اولور . نسیمی دئییر :

کل مکانه گوهری گوهره کان می سان نه سن ؟

اوش بو صفات و حسن ایله جان جهان می سان نه سن ؟

عرش ایله فرش و کاف و نون سنده دیر ای ملک بو گون

کیمسه بو سیررا ایرمه دی شرح و بیان می سان نه سن ؟

کون و مکانه یاخمازام چون سنی بولدوم ای صنم

ایکی جهان ایچینده سن کون و مکان می سن نه سن ؟

قوسی ایسه همین بیت لری بئله قارشی لایب نظیره یازیر :

ای بی قرار سینه ده نئشتر می سن نه سن ؟

پیکان می سن کونول می سان اخگر می سان نه سن ؟

بیر دم سنی اول آتش رخساره یاخمادی

سن ای حجاب سد سکندر می سن نه سن ؟

رحم ائیله مز فغانینا اول دلربا کونول

سن گبرمی ؛ فرنگمی ؛ کافر می سن نه سن ؟

2- حکیم فضولی و قوسی :

تورک دونیاسینین اویوندویو بایات ائللی بویوک فضولی نین شعر داغارجیغی چوخ بویوک اولموشدور . بو بویوک شاعیریمیزین حاقیندا گونوموزه قدر یوزلر مقاله و شعر ؛ دونیانین بیر چوخ یئرلرینده قلمه آلینسادا ؛ حله بو ایشین آردی کسیلمه دن دوامی وار.

بو شاعیردن گئنیش حجملی شعر دیوانلاری بیزه یادیگار قالمیشدیر . فضولی ده اوزوندن اونجول شاعیرلرکیمی بیر چوخ شاعیرلره تاثیر بوراخا بیلمیشدیر کی اونلاردان تبریزلی قوسی نی آد وئرمک اولار . قوسی ؛ فضولی نین رنگارنگ شعرلرین گوروب اوخودوقدا پوئزیاسینا ماراقلانیب نئچه یئرده اوز شعرلریندن اونون آدین سلام صلوات لا گتیریر :

قوسی اول رعنا غزالیدور فضولی نین بو کیم

شاه ملک محنتم توتموش جهانی لشگریم

یا

قوسی بو اول غزل دیر کیم سویله میش فضولی

ها بویله محنت ایله گئچسین می روزگاریم

یا

بو همان رعنا غزلدیر کیم فضولی سویله میش

پند چوخ وئردیم ائشیتمز عارسیز دیر عارسیز

بیر یئرده فضولی نین بو تانینمیش شعرین

منی جاندان اوساندیردی جفادان یار اوسانماز می ؟

فلکلر یاندی آهیمدان مورادیم شمعی یانماز می ؟

قامی بیمارینا جانان دوای درد ائدر احسان

نئچون قیلماز منه درمان منی بیمار سانماز می ؟

غمیم پنهان توتاردیم من ؛ دئدیلر یاره قیل روشن

دئسه م اول بی وفا بیلمم اینانارمی اینانماز می ؟

گوروب اوخودوقدا ؛ اونا گوزل بیر نظیره یازیر کی اوزلویونده دقته لایق دیر . باخین

تظللم دن اوساندیم ظلمدن دلدار اوسانماز می ؟

جفا و جوردن اغیار اوساندی یار اوسانماز می ؟

اوساندی باده گول رنگدن میخانه اوباشی

مگر مظلوملار قانیندان اول خونخوار اوسانماز می ؟

توتوشدو شمع کونلوم دمبدم پروانه یاخماقدان

بو معنادن مگر اول آتشین رخسار اوسانماز می ؟

3- شیخ صفی الدین اردبیلی و تبریزلی قوسی

بویوک عاریف شیخ صفی الدین اردبیلی (650-735) اوزو عاریف اولدوقدا آرا – سیرا شعرلر ده یازارمیش . بوگون اونون بیر سیرا تورکجه – فارسجا شعرلریندن ؛ هابئله بیر سیرا ایستر اوز یازی لاریندان ؛ ایستر سه ده مورود لرینین یازیلاریندان الیمیزده دیر . شیخ صفی ایله ده قوسی نین شعرلری آرا ؛  بیر یاخین لیق گورمک بیر اوقدر ده چتین دئییل . آشاغیداکی اوخویاجاغینیز شعر صفوی دوورونون شاعیر و عاریفی ائله شیخ صفی دن دیر.

دئمین کیم دردیمی بیلمز بیلر واللهی باللهی

دئسه بیلمم اینانمین آلدادییر واللهی باللهی

دئدین هرگیز منیم کونلوم سنن ایله مهربان اولماز

دئمه ظالیم ؛ دئمه کافیر اولور واللهی باللهی

قیا باخکج ؛ تبسم نازک ائتکج التفات ائیله

منی آخیر بو ظالیم اولدورر واللهی باللهی

تبریزلی قوسی ایسه بو غزلین بئله قارشیلایب :

طبیبیم باشیما بیر گون گلر واللهی باللهی

منه تاپشیردیغی جانی آلار واللهی باللهی

دئییرلر حالیمی سورماز ؛ سورار بیر اوزگه دیل دیر بو

سانیرلار دردیمی بیلمز ؛ بیلر واللهی باللهی

منی ای شوخ سنگین دل کی تیغین چون هلاک اولدوم

سن اولدور یوخسا حسرت اولدورر واللهی باللهی .

یا باشقا بیر یئرده شیخ صفی نین بوشعرین کی بئله باشلانیر:

قویدو اوز کونلومه غم لشکری هامون – هامون

قارا بایداقلی عالم لر اوجو گلگون – گلگون

چاغیریردیم قاتی آواز ایله لیلی – لیلی

داغ سس وئردی جوابیمداکی مجنون – مجنون

گوزلریمدن یانا اود توتلادی دوزخ – دوزخ

جگریمدن یانا قان قاینادی جیحون – جیحون

بونه ویرانه کونول دور صفی ای وای ؛  ای وای

سرولر وار ایدی بو باغده موزون – موزون

گورب اوخویان ؛ تبریزلی قوسی بئلنچی بیر شعر یازابیلیر:

ساقیا ائیله میشم جامیمی پرخون – پرخون

ائتمه دی چهره می چون باده ی گلگون – گلگون

عشق اهلینده گرک حوصله دریا دریا

نه قدر شور جنون اوز قویا هامون – هامون…

اولا بیر گون دییه اول ماه کی قوسی – قوسی

سویله ین وقتده درد اهلی کی مجنون – مجنون .

4- تبریزلی صائب و قوسی :

هند سبکی یا خود داها دوغروسو هند مکتبی آدی ایله ادبیات عالمینده تانینان مکتبین ان بویوک و تانینمیش سیمالریندن اولان بیریسی ده تبریزلی میرزه محمد علی صائب اولموشدور . صائب 999 تبریزده آنادان اولوب 1087 ده اصفهان دا دونیاسین دیشمیش ؛ حالیا مزاری اورادا بللی و ادبیات وورغونلارینین بیر زیارت گاهی کیمی تانینماقدا دیر . اونون یوزمین بیت دن زیاده شعرلری اولموش کی ایکی دیلده دئمیشدیر . تاسف له تورک شعرلری نین حجمی بیر اوقدر اولمامیش ؛ بیر سیراسی دا ایتیب – باتمیشدیر . بو تای سیز شاعیر له قوسی نین بیر سیرا یاخینلیق لارین گورمک ؛ شاعیرلرین شعر دیوانلارینا مراجعت ائتمکله گوروروک . صائب بیر یئرده بئله دئییر :

شاه من در کوی تو تاکی کنم فریاد هئی

داهی طاقت قالمامیشدیر داد هئی بیداد هئی

همدمیم غم ؛ مونسیم غم ؛ دلبر و غمخوارهم

ای دولانیم باشینا سنسیز دئییل دل شاد هئی

در دل صائب بسی جا کرده آن چشمان مست

ایکی کافر بیر مسلمان اولدورور بی داد هئی

قوسی ایسه اوست ده کی ملمع شعره بئله جواب وئریر :

عمرلر دیر صید ناوک خوردی ام صیاد هئی

نیم بسمل قویما باشین چون منی جلاد هئی

نقشیمی کیم توتما داویمدان منیم گوز یومما کیم

من حریف پاکبازم ؛ ساده ام نراد هئی

هر قدر قوسی فغان و ناله و آه ائیله رم

هیچ کیم یئتمز منیم فریادیما فریاد هئی .

یا صائبین ان معروف غزلی اولان کی بو مطلع ایله باشلانیر :

الدن چیخارام زولف پریشانینی گورجک

هوشدان گئده رم سرو خورامانینی گورجک

سوسوزلارا گر جان آخیدور چشمه ی حیوان

من جان وئریره م چشمه حیوانینی گورحک

کژگانی اولوب قانلی یاشیندان رنگ یاقوت

صائب لب لعل گهر افشانینی گورجک .

قوسی دا بو غزلی بئله قارشیلاییر :

الدن گئدرم سرو خورامانینی گورجک

دیلدن دوشرم غنچه ی خندانینی گورجک

هر چند منه تاب وئرر موی میانین

بی تاب اولارام زولف پریشانینی گورجک

رحم ائیله ییب احوالینا کویونداکی ایتلر

فریاده گلر قوسی نالانینی گرجک .

5- قزوینلی وحید و قوسی :

عمادالدوله لقبی ایله تانینان میرزه محمد طاهر وحید ؛ 17 ینجی عصرین آدلی – سانلی ؛ عین حالدا ساوادلی شاعیر و یازیچی لاریندان ایدی . اونون تورکجه – فارسجا شعرلری ایله برابر بیر سیرا نثرلری ده بو گون الیازما شکلینده دونیانین بیر چوخ کیتابخانالاریندا قورونماقدا دیر . شاعیریمیز قوسی ایله بو اولو شاعیرین آراسیندا بیر سیرا اورتاقلیق لار گورمک بیر اوقدر ده چتین دئییل . قوسی شعرلرینده بیر نئچه دونه وحید دن احترام لا بئله یاد ائتمیشدیر :

باغریمی قان ائتدی دوران ناله ی سرشار هئی

جانیمی یاندیردی گردون آه آتش بار هئی

جانه یئتدیم پیچ و تاب هجردن ای یار هئی

گئتدیم الدن ای دولانیم باشینا دلدار هئی

… یاخشی دیر بی کس لرین گاهی یئتیشمک حالینه

قوسی بی چاره هم بی یاردیر ؛ غمخوار هئی .

همین ردیف و قافیه ده قزوینلی وحیدین ده گوزل بیر غزلی اولموشدور کی آشاغیدا تقدیم اولونور .

باغریمی قان ائیله دین ای دیلبر خونخوار هئی

یئت منیم فریادیما بی درد هئی ؛ دیلدار هئی

عندلیبم ؛ درمنم گول ؛ گلمیشم دردین دریم

آچیل -آچیل اوزومه گوی ای گول بی خار هئی

… بیر باخیشدان گر کونول تاش ایسه ؛ ائدر توتیا

یوز به یوز نئجه دورور ای نرگس بیمار هئی .

البته قوسی تورکجه شعر دیوانیندا دونه – دونه قزوینلی وحید دن آد آپارمیشدیر کی ایکی بیت اورنک اولاراق تقدیم اولونور .

نه یاخشی سویله میش قوسی وحید عالم معنی

نگاه بی محابا دیر دل بی تاب دیلماجی

+=+=

نه یاخشی سویله میش قوسی وحید پاک گوهر کیم

منی یاندیردی بیر آتش کی دشمندن ایراغ اولسون

قوسی نین تاثیر بوراخدیغی شاعیرلر :

قوسی نین اوزوندن سونرا کی بیر سیرا شاعیرلره تاثیری اولموشدور . اونون شعرلرینه اعتنا ائتدیی شاعیرلردن بیر سیراسینین سیاهیسی نی آشاغیدا گوستره جه یک .

1- تبریزلی تاثیر و قوسی :

میلادی 17 ینجی عصرین ان تانینمیش شاعیرلریندن بیریسی ده ” تبریزلی میرزه محسن تاثیر ” اولموشدور . او 1060 ینجی ایلده تبریز شهرینده آنادان اولموشدور . شاعیر ؛ شاعیرلیک دن سووای دولتی ایش لرده ده اشتراکی اولوب ؛ بیر سیرا خدمت لرین مصدری اولموشدور . میرزه محسن تاثیر 1131 ینجی ایلده دونیاسین دیشمیشدیر . عصرینین تذکره چیلری اوندان سلام – صلوات لا یاد ائتمیشلر .قوسی نین بو شاعیرله فیکر داشلیغین شعرلریندن دویماق اولور. قوسی بیر یئرده دئییر :

دیلر کونلوم کی یار اغیار ایله یار اولماسین یارب

جهان تا وار اولیون یار اغیار اولماسین یا رب

منیم تک بولبولون قان اولدو باغری غمچه فارغ دیر

بو دیل بیلمزلر ه هئچ کیم گرفتار اولماسین یارب

کونول مین درده درمان ائتمک ایچون بیر نگاه ایستر

سنین بیمار چشمیندن کی بیمار اولماسین یارب …

میرزه محسن تاثیر ایسه بئله سویله ییر:

منیم تک هئچ کیمین احوالی در هم اولماسین یارب

غریب و بی کس و بی یار و همدم اولماسین یارب…

ازلدن بیعت ائتمیش لاله تک درد ایله درمانیم

جگر داغینه کونلون قانی مرهم اولماسین یارب

مگر تغییر اولا تاثیر حقدن بخت و اقبالین

خط نقش جبینین خط خاتم اولماسین یارب .

2- سید عظیم شیروانی و قوسی :

سید عظیم شیروانی آذربایجانین قدر شاعیر و یازیچی لاریندان ایدی کی شعرلری و یازی لاری بیر نئچه دونه چاپ و یاینلانمیشدیر . سید عظیم ده بیر چوخ شاعیرلر کیمی قوسی یه توجهی اولموشدور کی بو توجه اونون شعرلرینده کولگه سالمیشدیر . او قوسی نین آشاغیداکی شعرین اوخویاندا کی بئله دیر :

الدن گئده رم سر خورامانینی گورجک

دیلدن دوشرم غنچه ی خندانینی گورجک

هر چند منه تاب وئرر موی میانین

بی تاب اولارام زولف پریشانین گورجک

ای جان آلیجی گوزلری شهباز باخیشلی

شاهین یاشینار پنجه ی موژگانینی گورجک .

آغزی سولانیب آشاغیداکی نظیره نی یازیر کی ماراقلی دیر باخین :

جان تازه لنیر لعل دور افشانینی گورجک

دل خرم اولور سرو خورامانینی گورجک

داغلار دا چیخیب سالدی باشین سونبول آشاغی

اول لاله روخون زولف پریشانینی گورجک

پوسته دهنی ؛ آچیلار قالدی حدیندن

اول سرو قدین قونچه ی خندانینی گورجک .

3- تبریزلی قوسی و راجی :

قوسی نین شعرلری دئدییمیز کیمی  دیلده – دیشده گزیب شعرلری راجی کیمی شاعیرین الینه هابئله قولاغینا چاتمیشدیر قوسی بیر یئرده دئییر :

عاشق اولدوم یئنی باشدان بیر پری روخساره من

مست من ؛ بی عقل من ؛ دیوانه من ؛ بی چاره من

بیر سپند شوخ یوز مجمرده یانماق سیری وار

کیم عنانیم وئرمیشم اول شمع گول روخساره من

… ائیلمز قوسی تدارک بیر نفس عصیانیمی

عمر جاویدان اگر صرف ائتسم استغفاره من .

بو گوزل بیتلری گوروب اوخویان راجی ؛ گورون اونو نه اوستادانه قارشیلاییر :

هجرینده دائما گلیره م آه و زاره من

بی چاره من ؛ فلک زده من ؛ بخت قاره من

باغ بهشته ائیله مه رم میل آشیان

گرباش قویام خیالیوایله بیر مزاره من

… هر یئرده راجینی گوره سن ائیله التفات

وئررم گوزل قسم سنی پروردگاره من

یا قوسی نین بو مخمسی نی اوخویان راجی:

منی هجر ائیله میش زیر و زبر واللهی باللهی

کونول آب و کاباب اولموش جیگر واللهی باللهی

محبت قویمامیش مندن اثر واللهی باللهی

دئیین مندن اونا ای دوستلار واللهی باللهی

یئتر ظالیم یئتر کافر یئتر واللهی واللهی

بئله جوابلامیشدیر :

سنین تک یوخدو یار جان ستان واللهی باللهی

بویوک سوگند دور ظالیم اینان واللهی باللهی

گئدر تعجیل ائیله گلمز دئییرلر عومر سن گلسن

کئچن گونلر گلور کلا جوان واللهی باللهی

دئسه هر کیم سنون سیر دهانوندان نشان بیللم

غلط دور محض بیر سوز دور یالان واللهی باللهی

4- تبريزلي‌ قوسي‌ و صراف‌ :

دئدییمیز کیمی تبريزلي‌ قوسي نین‌ شعرلري‌ ال‌دن‌-اله‌ گزميش‌ و بير چوخ‌ يئرلرده ؛ ‌ديللر ازبري‌ اولموشدور. قوسي‌نين‌ تاثيري‌ صرافدادا داها چوخ اولموشدور. صراف‌ قوسی نین‌ آشاغیداکی غزليني‌ گوروب‌ اوخودوقدا سئوینیر . قوسی یازیر :

توتار آهنگ مطرب چون دل پر اضطراب اوینار

مگر بیلمز می کیم دف سیز بو سرمست خراب اوینار

اوشاقلار یک سنین قاپیندا چرخ پیر ایل لردیر

بو امید ایله کیم بیر گون  اولار بیر فتح باب اوینار

نئجه اطفال ایله دیوانه هم رقص اولماسین یارب

کی ذوقوندان نسیم نو باهارین شیخ و شاب اوینار …

اینجه خیاللی شاعیرصراف ایسه همین غزلی گورون نه گوزل قارشیلاییر :

چشم سیه یار دل پیر ایلن اوینار

آهوی خطا دیده یه باخ شیر ایلن اوینار

سالمیش یوزه تک خالینی یاندورسون حریفی

لیلاج دغلبازدو تدبیر ایلن اوینار

آئینه ده اوز عکسینه یاریم اولوب عاشیق

صورت گره باخ چکدیکی تصویر ایلن اوینار …

باشقا بیر یئرده قوسی یازیر :

گرچی خوبلار محننت هر عاشق حیران چکر

ساقی ناز آفرینین نازینی دوران چکر

چیخماز ای قاتل خدنگ دلنشینین سینه دن

جان چکر هر کیم کی زخمیمدن منیم پیکان چکر

گورنه جاهل دیر ائدر تقلید ازل نقاشینی

اول مصور کیم مثال صورت جانان چکر .

صراف دا اوست ده کی غزله بئله جواب وئریر :

نقاش نقش قامت سرو روان چکر

اما یئتر دوواقیوا چکدیکجه جان چکر

ظاهرده گرچه قاش ایله موژگان چکر ولی

باطنده قتل عاشقه تیر و کمان چکر

نرگس گوزون بنفشه خطون لاله عارضون

عکسین سالور خیاله گلور گولوستان چکر .

5- قوسی و حکیم سید ابوالقاسم نباتی :

قاراداغین اوشتوبون کندیدن قووزانان سید یحیی محترم اوغلو سید ابوالقاسم نباتی آذربایجانین ان تانینمیش شاعیرلریندن اولموشدور .سوزوموزه شاهید اونون شعرلری دیر کی دونه – دونه چاپ اولموشلار . نباتی نین ده قوسی یه علاقه سین شعرلریندن سئچمک اولار . قوسی نین آشاغیداکی شعرین گوروب اوخویان شاعیر نباتی اونا بیر نظیره یازیر . اونجه قوسی نین شعرین داها سونرا نباتی نین شعرین بیرگه اوخویاق .

محنتیندن منیم اول مست خبردار اولماز

اوزو ؛ اوز دامینه صیاد گرفتار اولماز

نه قدر اولموش اولا دشمن دیرین یئی دیر

قره بختیم یوخودان شکر کی بیداراولماز…

عشق و پروانه نه سوز دور بو کی عاشق قوسی

جان وئرر اویله کی جانانی خبردار اولماز .

نباتی بو غزلی بئله قارشیلاییر :

عشق جامیندان ایچن کیم سنه هوشیار اولماز

نه بودونیا ده قیامت ده ده بیدار اولماز

قورخو بیلمز ائله مز شاه و گدادان پروا

مست و مستانه گزر کاغذ و طومار اولماز …

آلیشار شمع کیمی اودلاشی پروانه کیمی

جان وئرر یارا نباتی کیمی بی عار اولماز .

کیچیک یازیمیزین سون سطیرلرینده چوخ کونلو م ایسته ییر حاقیندا دانیشدیغیمیز شاعیر ؛ تبریزلی قوسی نین ایکی سئودییم غزللرینه سیزی قوناق ائدیب ؛ آراشدیریجی لاریمیزدان رجا ائدم شاعیر حاقدا گئنیش سئیه ده آرایب آختارسینلار نییه کی قوسی نین آذربایجانلی لارین بوینوندا بویوک حاقی وار .

غزل

دئییر زاهد کی ظاهر دیر قیامتدن علامت لر

نه بیلسین کیم بو قامت دن قیام ائتمیش قیامت لر

گورونمز سبزه ی خوابیده سرو ناز اولان یئرده

اونون یانیندا سیز پامال سیز ای سرو قامت لر

بو یولدان کیم وصالین بولدوم و تاپشیرمادیم جانیم

منی اولدورمه سه هجر ؛ اولدورر آخر ندامت لر

اگر اقبال ؛ اگر ادبار عاشق رزق سیز قالماز

یئتر هر وجهیلن کیم وار درد و داغ و محنت لر

اولوب سوهان روحوم قانلی باغریم داغ ائدن ناصح

سنین تک اوزگه یه چوخ ائتمیشم من هم نصیحت لر

اونون تک بیر نگار پاک سیرت باغلاماز صورت

و گرنه عالم ظاهرده چوخدور یاخشی صورت لر

نگاه گرم اونون روخسارینا گر آفتاب ائتسه

سپند ائیلر منی بی اختیار اودلاره غیرت لر

کرم قیل باده گلگونه عادت وئرمه باشین چون

کی دائم قان ایچر ساقی گوزو کونلومده حسرت لر

بوگون مندن اوزون دوندردی جانان بیلمیره م قوسی

اونا یارب نه سوز عرض ائیله میشلر بی مروت لر .

غزل

دئیین فرهاد و مجنون خواب غفلتدن اویانسینلار

اگر دوغرو دئییرلر دردیمه بیر دم دایانسینلار

منیم ای چرخ ناپاکیزه پرور صاف دیر کونلوم

نولا سیراب اشکیم بیرله دریالر بولانسینلار

اونون تا کاکولون گوردوم بو سامان ایله بیلدیم کیم

پریشانلارگرک عالمده سر گردان دولانسینلار

منی بیر شمع گول رخسار یاندیرمیش کی غیرت دن

گرک بولبوللر و پروانه لر اودلاره یانسینلار

اولرلر رشکدن گر بیلسه لر خون جگر قدرین

بونو بی دردلر مندن ائشیتسین لر اینانسینلار

بوخوبلار کیم جفا و جور قیلماقدان اوسانمازلار

الهی عاشق ائت تا اوزلریندن هم اوسانسینلار

مروت اولما سایدی مانعیم قوسی دئییردیم کیم

الهی من کیمی اغیار هم اودلاره یانسینلار.

قایناقلاریمیز و ایضاحلاریمیز :

دیوان اشعار ترکی سید عمادالدین نسیمی – تصحیح دوقتور حسین صدیق ( دوزگون ) ؛ تبریز ؛ نشر اختر 1387 ؛ صص 356 – 318

سفینه ی صائب – به کوشش سید صادق حسینی اشکوری ؛ چاپ اول ؛ دانشگاه اصفهان 1386 ( فاکسیمیله )

یازارین شخصی یادداشتلاری

دیوان قوسی – توپلایب ؛ تصحیح و سهمانلایان – سیده حمیده رئیس زاده ( سحر ) – بیرینجی چاپ 1376

وارلیق درگی سی / سایی 82-3 ؛ تهران ؛ پائیز 1370 _ قوسی تبریزی – محمد رضا کریمی

دیوان اشعار ترکی فضولی / دوقتور حسین صدیق ؛ نشر مکنون – 1384 تبریز

قارا مجموعه / شیخ صفی الدین اردبیلی / توپلایان دکتر حسین صدیق ؛ نشر اختر ؛ تبریز 1386

دیوان اشعار ترکی حکیم سید ابوالقاسم نباتی – تصحیح ؛ دوقتور حسین صدیق ؛ تبریز ؛ نشر اختر 1385

دیوان اشعار ترکی سید عظیم شیروانی ؛ تصحیح ؛ دوقتور حسین صدیق ؛ تبریز ؛ نشر ندای شمس 1386

صائبین تورکجه شعرلری- چاپ اولمامیش اثر / بو مقاله نین یازارینین همتی ایله توپلانیب چاپ عرفه سینده دیر /

آذربایجان ادبیاتی تاریخی ماتریاللاری ؛ فریدون بیگ کوچرلی – جلد 1 ؛ آذر نشر باکو 1925 ؛ ص87

چالیشقان یازیچی م ؛ کریمی ده ؛ تاریخ آدبیات آذربایجان کیتابیندا قوسی حاقدا اون صحیفه دن زیاده شاعیرین یارادیجیلیغینا عاید بیر مقاله یازمیشدیر . باخین / تاریخ ادبیات آذربایجان ؛ م – کریمی ؛ جلد دوم ؛ موسسه فرهنگی  هنری یکتا رصد زنجان ؛ 1384

تذکره پیمانه ؛ احمد گلچین معانی ؛ نشر کتابخانه سنائی ؛ تهران 1368 ؛ صص494-502

سرایندگان شعر پارسی در قفقاز ؛ عزیز دولت آبادی ؛ بنیاد موقوفات دوقتور محمود افشار ؛ تهران 1370

البته قوسی نین مدح دئدییی گنجه لی مصائب ین یاشایشی بیر چوخ کیتابلاردا گلمیشدیر او جمله دن آشاغیداکی بو اوچ کیتاب:

گلستان ارم ؛ عباسقلی آقا قدسی ؛ ویراستار مهدی کریمی ؛ چاپ اول 1382 ؛ تهران ؛ مرکز اسناد و خدمات |ژوهشی وزارت امور خارجه ؛ صص 274-275

گلستان ارم ؛ عباسقلی آقا باکیخانوف ؛ ویراستار ؛ عبدالکریم علی زاده ؛ تهران نشر ققنوس ؛ 1383 ؛ ص 236

تذکره ساقی نامه سرایان آذربایجان ؛ میر هدایت حصاری ؛ نشر تابان ؛ تهران 1384 ؛ صص 73-80

سهند هفته لییی ؛ تهران – تبریزلی میرزا محسن تاثیر ؛ دوقتور محمد زاده 27/6/70

وارلیق درگی سی – نومره 110 – پاییز 1377 ؛ تاثیر تبریزی ؛ محمد علی حسینی

وحید قزوینی – محمد علی حسینی ؛ وارلیق درگی سی ؛ سایی 123 ؛ تهران 1380

دیوان راجی تبریزی – تصحیح و مقدمه ؛ ابوالفضل احمدلو – نشر فخر آذر ؛ تبریز 1388

23-قوسی تبریزی نین تربیه وی فکرلری حقینده / اسد یعقوبی/ سحر درگی سی ( تاریخی – ادبی مجموعه ) نومره 7 ؛1362 – صص 24-20

24- وارلیق  – شهریور 1368 ؛ سایی 74 ؛ تهران / دیوان قوسی تبریزی ؛ عزیز دولت آبادی ؛ صص 107-109

25- آذربایجان ژورنالی ؛ نومره 5 – آیلیق اجتماعی ؛ سیاسی و ادبی مجموعه ؛ دیقابر 1945 – صص 22-23- و 28 – قوسی تبریزی نین نشر اولونمامیش شعرلری ؛ فیلولوژی علملر نامزدی ؛ حمید آراسلی

Bir cavab yazın

Sistemə daxil olmaq üçün məlumatlarınızı daxil edin və ya ikonlardan birinə tıklayın:

WordPress.com Loqosu

WordPress.com hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

Twitter rəsmi

Twitter hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

Facebook fotosu

Facebook hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

Google+ foto

Google+ hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

%s qoşulma

%d bloqqer bunu bəyənir: